به نام خدا

آداب و سنن محرم در رسوم برازجان

قیام تاریخی مذهبی امام حسین(ع) و شهادت ایشان و یارانش در محرم الحرام سال 61 ه.ق به دست خلیفه وقت(یزید بن معاویه بن اباسفیان) که در آن زمان پایگاه خلافتش در دمشق بوده و بر اساس روایات اهل سنت ،حکومت وی ِصرف اسلامی بوده و از سنت حضرت محمد(ص) تبعیت می کرده است؛ باعث شد نوه ی دوم رسول خدا پس از بررسی های قضایی دقیق در درون حاکمیت (هنوز بر ما پوشیده است که قوانین قضایی حاکمیت بر اساس کدام موازین اسلامی و سنت پیامبر نوشته شده بود!) ، محارب شناخته شده و دستگاه خلافت ، وظیفه ی شرعی خود دانسته که با پسر رسول خدا و امام سوم شیعیان وارد پیکار شود.

به دنبال این ماجرا شیعیان جهان هر ساله از اول محرم تا روز 20 صفر(گاه تا پایان) به عزاداری امام مظلوم خود پرداخته و یزید و یارانش را لعنت می فرستند.

و اما در برازجان نیز محوریت عزاداری بر مظلومیت امام و تشنگی او و یارانش و رشادتهای آنان و دلتنگیهای زینب(س)است؛دراین بین شخصیت هایی از دشمن مانند یزید،شمر،خولی،عمرسعد مورد نفرت و لعن شدید مردم واقع می شوند؛ که این موضوع در نوحه و ابیات و مرثیه ها و تعزیه ها به سادگی قابل فهم است.

عزاداری های مردم برازجان به سه دسته عمده : روزضه خوانی،سینه زنی،زنجیر زنی تقسیم شده و نمایش های آن نیز به دو دسته: تعزیه و نعش تفکیک می شوند.

روضه خوانی

مراسمی است که معمولاً از اول محرم شروع شده و در مساجد و حسینیه ها و بعضاً در خانه ها برگزار می شود و در رأس آن روضه خوان قرار می گیرد و جریان حرکت کردن امام حسین(ع) از مدینه به سمت کوفه را با بیان جزئیات بصورت سوزناک و گاه شروه مانند می خواند و گاهی به آن ریتم خاصی می دهد که عزاداران به حالت نشسته با آن سینه یا بر روی پاهای خود می زنند (این حالت معمولاً در روضه خوانی زنانه اتفاق می افتد).

روضه خوانی مردانه اغلب در مساجد و زنانه ی آن در خانه ها (کسانیکه نذر مجلس روضه دارند) برگزار می شود.

در روضه خوانی زنانه در شبهای مختلف محرم مراسم های مختلفی برگزار می کنند؛ از جمله در شب ازدواج حضرت قاسم بن حسن بن علی، مراسم شادی همراه با دست زدن و پراکندن نقل و شیرینی برپا کرده ولی در شب شهادت علی اصغر، گهواره ی نمادین آن حضرت را با پارچه های سبز و قرمز تزئین کرده و به دور آن با اشعار خاصی عزاداری  می کنند.

بطور کلی می توان گفت در این مراسم ، مردم با شادی آن حضرت و یارانش، شاد و با اندوه آنان ، غمگسار می شوند.

یک نمونه مهم از مراسم روضه خوانی (زنانه) ، شام غریبان است که شب یازدهم محرم اجرا شده و پس از خواندن روضه و دعای زیارت عاشورا ، به آرامگاه می روند و قبر شهدا را زیارت کرده و بر سر قبور عزیزان خود فاتحه خوانده و به سوگ می نشینند.(اغلب بر سر قبر شهیدان در قطعه شهدا جمع شده و دوباره روضه خوانی می کنند).

سینه زنی

این سنت معمولاً بصورت حلقه های تو در تو اجرا می شود، بطوریکه هر نفر کمربند دیگری را با انگشت دست چپ گرفته تا حلقه ای به دور نوحه خوان تشکیل شود.معمولاً زمانیکه شعاع حلقه اول با مرکزیت نوحه خوان به 2.5 تا 4 متر رسید، حلقه دوم تشکیل می گردد؛ همچنین شعاع حلقه های بعدی 1.5 تا 2 متر اضافه بر شعاع حلقه ی درونی است.تعداد این حلقه ها به اندازه ای زیاد می شود تا صحن مسجد پر شود، حتی اغلب اوقات افرادی که کمی دیرتر به مراسم عزاداری می رسند، به دلیل پر شدن مسجد جایی برای خود در حلقه ها نمی یابند.

عزاداران با دست راست خود بصورت هماهنگ و با ریتم شعری که نوحه خوان با سوزدل قرائت می کند ، به سمت راست حرکت می کنند و همراه آن بر سینه می کوبند، که این خود بر دو قسم است: 1.دوضرب    2.واحد

دوضرب: به این صورت است که ابتدا عزادار پای راست خود را یک قدم مایل به راست و جلو گذاشته و همزمان ضرب سینه اول را می زند در این حالت بدن و سینه به سمت جلو و پایین مایل می باشد و پس از آن پای چپ را به اندازه همان یک قدم به سمت راست و به دنبال خود می کشد و ضرب دوم را می زند و در این حالت بدن عمود بر زمین و یا به سمت عقب مایل می شود.

دو ضرب ، اغلب برای شعرهایی بکار می رود که نیاز به ریتم بیشتر داشته و باید بصورت سریعتر و حماسی خوانده شوند.

واحد: نحوه حرکت مثل دوضرب است ولی با این تفاوت که فقط ضربه اول زده می شود. در این حالت سرعت ریتم کمتر در نتیجه شعری که خوانده می شود سوزناکتر است.

 

زنجیر زنی

زنجیر از دو قسمت دسته و رشته(String) تشکیل می شود و عزادار دسته را گرفته و زنجیرها را بر دوش خود می زند.

نحوه زدن آن ، همانند ریتم های سینه زنی بصورت دوضربی و تک ضربی است با این تفاوت که همراه با فرود زنجیر، سنج و طبل بزرگ هم نواخته می شود.

معمولاً هیئت زنجیر زنی در دو صف موازی و طویل حرکت کرده و مابین آن طبال و سنج زن و ابتدای آن نوحه خوان قرار می گیرند.

کنترل ریتم زنجیر زنی از سینه زنی مشکل تر است به این دلیل که نوحه خوان و زنجیر زن و طبال و سنج زن همزمان در ساختن آن دخل و تصرف دارند.

تعزیه

نمایشی است مربوط به جریان روز عاشورا که نمایشنامه بصورت منظوم بوده و مظلومیت و رشادت های امام حسین(ع) و یارانش را در محور اصلی خود بازتاب می دهد.

بازیگران لباس ها و آلات جنگی آن زمان را استفاده کرده و صحنه ی جنگ را بازسازی می کنند.

این نمایشنامه در محیط باز اجرا شده و صحن آن معمولاً  دایره یا بیضی شکل بوده و تماشاچیان اطراف صحنه بر روی محیط بیضی قرار گرفته و نمایش در مساحت آن اجرا می شود.

 

نعش

اغلب در شب تاسوعا و عاشورا و صبح عاشورا و 28 صفر ، بعد از انجام مراسم عزاداری در مساجد، هیئت های دمام زنی(کسانی که به نشانه شروع جنگ در سپاه یزید طبل می زنند) و سینه زنی و زنجیر زنی و حجله ها به دنبال هم از مسجد خارج شده و به سمت جایگاه نماز جمعه حرکت می کنند و نقطه اتمام آن هم میدان امام خمینی است.

حجله: معنای لغوی آن طبق لغت نامه مرحوم دهخدا، خانه ی آراسته به تخت وجامه و پرده، برای عروس ولی در اینجا منظور گهواره حضرت علی اصغر و تابوت امام حسین(ع) و حجله دامادی حضرت قاسم و حجله ناکامی حضرت علی اکبر می باشد که با پارچه های سبز رنگ و دیگر رنگهای شاد تزئین شده و برروی گاری یا وانت به دنبال هیئت حمل می شود؛ ساختن حجله در برازجان قدمت زیادی دارد و یکی از حجله سازان قدیمی برازجان به نام آقای سید مصطفی گلزادگان که 45 سال است که به این کار مشغول است اعتقاد دارد که ساخت حجله و نمایش آن در معرض عموم ، عزا و شادی آن حضرت را توأم با هم بیان می کند که هیچ کدام از دیگر روش های عزاداری این خصوصیت را ندارد.

از قدیمی ترین نعش های دوره ی معاصر در برازجان می توان به کمالی ها ، مسجد حاج کاظم (شاه حسینی)، ونعش قجر که مربوط به مسجد قلعه(جنت) می باشد ،اشاره کرد؛ و لازم به ذکر است که ریتم دمام زنی این هیئت منحصر به فرد بوده و بسیار گیرا است.

بطور کلی مردم برازجان مردمی مذهبی و بقول معروف عاشورایی هستند.

 

Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA Normal 0 false false false EN-US X-NONE FA قیام تاریخی مذهبی امام حسین(ع) و شهادت ایشان و یارانش در محرم الحرام سال 61 ه.ق به دست خلیفه وقت(یزید بن معاویه بن اباسفیان) که در آن زمان پایگاه خلافتش در دمشق بوده و بر اساس روایات اهل سنت ،حکومت وی ِصرف اسلامی بوده و از سنت حضرت محمد(ص) تبعیت می کرده است؛ باعث شد نوه ی دوم رسول خدا پس از بررسی های قضایی دقیق در درون حاکمیت (هنوز بر ما پوشیده است که قوانین قضایی حاکمیت بر اساس کدام موازین اسلامی و سنت پیامبر نوشته شده بود!- خود درست انگاری ویژگی همه ی حاکمان مستبد است-) ، محارب شناخته شده و دستگاه خلافت ، وظیفه ی شرعی خود دانسته که با پسر رسول خدا و امام سوم شیعیان وارد پیکار شود.

بطور کلی مردم برازجان مردمی مذهبی و بقول معروف عاشورایی هستند.